Uc, Ur và TOV của chống sét van 35kV: Cách đọc đúng

Uc, Ur và TOV là ba nhóm thông tin rất quan trọng trên hồ sơ kỹ thuật chống sét van trung áp. Khi tìm thiết bị cho hệ thống điện danh định 35kV, người mua dễ nhầm số 35kV của lưới với giá trị Ur hoặc Uc cần đặt mua. Thực tế, việc chọn chống sét van phải dựa trên đặc tính của hệ thống và tài liệu của nhà sản xuất, không thể chỉ so một con số trên nhãn. Bài viết này chuyên giải thích điện áp làm việc và quá điện áp tạm thời, không phải quy trình tự đấu nối.

Uc (MCOV) của chống sét van là gì?

Uc là điện áp làm việc liên tục lớn nhất cho phép đặt vào hai đầu chống sét van trong các điều kiện quy định. Tài liệu tiếng Anh có thể sử dụng thuật ngữ Maximum Continuous Operating Voltage (MCOV). Khi lựa chọn, phải xem điện áp thực tế đặt lên chống sét van theo phương án đấu nối, không lấy luôn điện áp dây danh định 35kV làm Uc.

Ví dụ, điện áp giữa dây pha và đất trong một cấu hình lưới có thể khác điện áp giữa hai dây pha. Mức thực tế còn bị ảnh hưởng bởi chế độ nối đất và trạng thái vận hành. Không thể khẳng định một Uc duy nhất cho mọi hệ thống mang tên 35kV khi chưa có sơ đồ điện và thông số lưới.

Ur khác Uc ở điểm nào?

Ur là điện áp định mức của chống sét van theo cách xác định và thử nghiệm của nhà sản xuất, liên quan tới khả năng chịu ứng suất điện áp trong các điều kiện quy định. Ur không đồng nghĩa với điện áp hệ thống, cũng không phải mức điện áp dư khi có xung sét. Khi xem catalogue, phải đọc đồng thời Ur và Uc vì hai giá trị phục vụ các mục đích đánh giá khác nhau.

TOV nghĩa là gì và vì sao phải xem đường cong theo thời gian?

Temporary Overvoltage (TOV) là quá điện áp tạm thời có thể xuất hiện khi hệ thống gặp những trạng thái bất thường, ví dụ liên quan đến sự cố chạm đất hoặc điều kiện vận hành lưới. Khả năng chịu TOV của van không chỉ được mô tả bằng một mức điện áp: còn có yếu tố thời gian tồn tại và tình trạng năng lượng/nhiệt của thiết bị trước đó.

Hai catalogue có cùng Ur nhưng đường cong chịu TOV khác nhau có thể dẫn tới kết luận thiết kế khác nhau. Vì vậy, kỹ sư cần đối chiếu đường cong TOV, cơ chế bảo vệ của lưới, thời gian cắt sự cố và cấu hình nối đất cụ thể. Không suy luận “van chịu được trong vài giây” nếu không có dữ liệu thử nghiệm của đúng mã sản phẩm.

Vì sao chế độ nối đất quyết định yêu cầu Uc và TOV?

Ở các hệ thống có chế độ nối đất khác nhau, điện áp pha-đất trong điều kiện bình thường và khi xảy ra sự cố có thể thay đổi khác nhau. Lựa chọn Uc quá thấp hoặc không xét tình huống quá điện áp tạm thời có thể khiến van chịu ứng suất quá mức; nhưng lựa chọn quá cao cũng có thể làm suy giảm mức bảo vệ mong muốn. Việc này phải được đánh giá trong bài toán phối hợp cách điện của hệ thống.

Điện áp dư có phải càng thấp càng tốt?

Điện áp dư của chống sét van cần đủ thấp để hỗ trợ bảo vệ cách điện thiết bị, nhưng vẫn phải phù hợp với Uc, Ur, TOV, dòng phóng, khả năng hấp thụ năng lượng và vị trí lắp đặt. Không thể chỉ chọn số điện áp dư thấp nhất mà bỏ qua các điều kiện chịu tải điện áp và đặc tính của lưới. Để tìm hiểu phần này sâu hơn, xem bài đọc nhãn chống sét van và phối hợp cách điện.

Checklist đọc catalogue trước khi đưa thiết bị vào phương án

1. Ghi chính xác cấp điện áp, điện áp vận hành lớn nhất và sơ đồ lưới.
2. Xác định vị trí dự kiến của van và điện áp đặt lên van theo sơ đồ.
3. Kiểm tra chế độ nối đất và thời gian dự kiến duy trì sự cố.
4. Đối chiếu Uc/MCOV, Ur, đường cong TOV và điều kiện thử nghiệm của model.
5. Đọc điện áp dư theo đúng dạng xung/dòng thử, cùng yêu cầu phối hợp cách điện.
6. Kiểm tra chứng nhận thử nghiệm và điều kiện nhiệt độ, môi trường, lắp đặt.
7. Chuyển hồ sơ cho kỹ sư có thẩm quyền để quyết định cấu hình và bảo vệ.

Nếu đang lập yêu cầu mua sắm, có thể tham khảo checklist chọn chống sét van cho trạm 35kV. Đây là danh sách chuẩn bị dữ liệu, không phải hướng dẫn thao tác thiết bị trung áp.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống 35kV có nhất thiết chọn Ur = 35kV?

Không thể kết luận như vậy. Ur là thông số định mức của van, trong khi 35kV là cấp điện áp lưới. Phải đối chiếu điều kiện vận hành, nối đất và dữ liệu nhà sản xuất.

Chỉ cần biết Uc và Ur là đủ để mua?

Chưa đủ. Còn phải xét TOV, điện áp dư, khả năng chịu năng lượng, môi trường và phối hợp cách điện.

Có thể dùng cùng van cho mọi trạm 35kV?

Không nên mặc định. Hệ thống nối đất, bảo vệ, vị trí lắp và đặc tính thiết bị có thể khác nhau.

Kết luận

Đối với chống sét van của hệ thống 35kV, Uc quyết định khả năng chịu điện áp liên tục, Ur là điện áp định mức, TOV gắn với mức và thời gian chịu quá điện áp tạm thời. Muốn lựa chọn chính xác phải đọc chúng cùng sơ đồ lưới và catalogue của đúng model. Tham khảo thêm các loại chống sét van cho máy biến áp hoặc liên hệ tư vấn tại bienapcachly.com.vn. Nội dung không thay thế hồ sơ thiết kế và quy trình an toàn điện.